Lady Montagu: Çiçek Aşısının Osmanlıdan Avrupa’ya Tanıtımı


Mary Wortley Montagu, 26 Mayıs 1689’da soylu bir ailenin kızı olarak Londra’da dünyaya gelmiştir.

Kocası, 1716 yılında Sultan III. Ahmed döneminde İngiltere’nin Osmanlı büyükelçisi olarak atanmıştır. Lady Montagu eşi ve oğluyla birlikte İstanbul’a gelmiş, 2 yılını İstanbul’da geçirmiştir. İngiltere’deki arkadaşlarına İstanbul’daki izlenimlerini en ince ayrıntılarıyla anlatan birçok mektuplar yazmıştır.

Ülkemizde aşı üretimi için çalışmalar ilk Osmanlı İmparatorluğu Döneminde başlamıştır. 1721 yılında İngiltere Büyükelçisinin eşi Lady Mary Montagu ülkesine yazdığı bir mektupta İstanbul’da çiçek hastalığına karşı “aşı denilen bir şey” (varilasyon metodu) yapıldığını hayretle bildirmektedir. Bu mektup aşı yapımına ilişkin ulaşılmış en eski belgedir.

Lady Montagu mektuplarında aşıdan şöyle bahseder:

“Muhterem Sarah, sanırım bugüne kadar ikinci bir mektup yazmakta geciktiğim için özür dilemem gerekirdi. Türklerde vebanın müthiş tesirlerine dair anlatılan şeylerin hepsi masal… Veba dedikleri şey sıtmadan başka bir şey değil. Bizim aşçı yamağı da bu hastalığa yakalandı. Ülkeyi bu hastalıktan kurtarmak öyle zannediyorum ki İtalya veya Fransa’nınkinden daha kolay olacak…
Bizde çok yaygın ve zalimane bir hastalık olan 
çiçek hastalığını, burada, keşfettikleri bir aşı ile önlüyorlar. Aşılanma için en uygun zaman sıcakların sonu, sonbaharın başlangıcı. Ceviz kabuğu içine doldurulmuş çiçek hastalığı aşısını açılması istenen damarı büyük bir iğne ile açtıktan ve iğnenin ucu kadar aşıyı buraya koyduktan sonra yarayı bağlıyor ve üzerine bir ceviz kabuğu yapıştırıyorlar. Bütün bu ameliyat sırasında en küçük bir acı hissedilmiyor. Aynı şeyi dört beş damara daha yapıyorlar. Aşı için vücudun kapalı yerleri seçiliyor. Aşılanan çocuklar sekiz gün kadar tutuluyorlar. İki gün, üç gün yatakta yatıyorlar. Yüzlerinde yirmi otuz sivilce çıkıyor. Fakat sekiz gün içinde hiç hastalığa tutulmamış gibi oluyorlar. Açılan yaralardan çiçeğin zehri dışarı atılıyor, hastalığın başka taraflara yayılması önlenmiş oluyor.
Vatanımı çok sevdiğim için aşının oraya da girmesini çok istedim.”

Lady Montagu, Doğu Mektupları,  S. 65-67

1738 yılında boşanarak Venedikli Kont Francesco Algarotti ile evlendi. İtalya’ya yerleşti. Kont Algarotti’nin ölümünden bir süre sonra Londra’ya döndü.

21 Ağustos 1762’de 74 yaşında vefat etmiştir.

İki Kadın Gezginin Çiçek Aşısı Tarihine Katkısı başlıklı makaleye aşağıdaki PDF’ten ulaşabilirsiniz.

Lady Montagu’nun oğlu İngiltere’de çiçek aşısı uygulanan ilk kişidir.


Lady Montagu: Çiçek Aşısının Osmanlıdan Avrupa’ya Tanıtımı
Paylaşın, herkes okusun:

Yazı dolaşımı


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir