Malaria (Sıtma) ve Plasmodium türleri

İnsanlık tarihinin en eski zamanlarından bu yana bilinen sıtma hastalığı Anadolu’nun tarihi boyunca en önemli hastalıklarından biri olmuştur.

Mezopotamya, Eti ve Yunan uygarlıklarının çökmesine neden olan en önemli etkenlerden biri sıtma olarak kabul edilmektedir (1).

Osmanlı İmparatorluğunun son dönemi, I. Dünya Savaşı sırasında Osmanlı ordusu sıtma nedeniyle büyük kayıplar vermiştir.

I. Dünya Savaşı sırasında orduda yapılan kan muayenelerine göre %50 oranında sıtma vakası görülmüştür (2).

Sıtma, 64º Kuzey ve 32º Güney enlemleri arasında kalan ve Anopheles (Anofel) cinsi sivrisineklerin yaşayabildiği her bölgede görülür. Ayrıca yaz ortalama ısısının 15-16ºC’nin üzerinde olması gereklidir. Bu ısının altında Anofellerde sporogoni olmamaktadır .

Sıtma hastalığının etkeni Plasmodium cinsi parazitlerdir.

5 Plasmodium türü

  • Plasmodium vivax
    • Bening tersiyer malarya etkeni, Türkiye’de görülen olguların %99’u bu türle meydana gelir.
  • Plasmodium malariae
    • Quartan malarya etkenidir.
  • Plasmodium falciparum
    • Malign tersiyan malarya etkeni, Tropikal bölgelerde görülür.
  • Plasmodium ovale
    • Güney Amerika’da görülür.
  • Plasmodium knowlesi
    • Uzak Doğu’da görülür.

Sıtmanın Bedeli Nedir?

  • Her 30 saniyede bir çocuk sıtma nedeni ile ölmektedir,
  • Her yıl yarım milyona yakın insan sıtma nedeni ile ölmektedir,
  • Bu ölümlerin çoğunluğunu Afrikalı çocuklar oluşturmaktadır,
  • Dünya nüfusunun yarısı sıtma açısından risk altındadır,
  • WHO, sıtmayı AIDS ve tüberküloz ile birlikte en önemli 3 infeksiyon hastalığı olarak bildirmektedir.

Patogenez ve Klinik

  • Bulaşma
    • Doğal geçiş: Hasta insandan normal kişiye anofeller ile.
    • Sonbahar, yaz ve ilkbaharda sık.
    • Konjenital geçiş: Anneden bebeğine.
    • Kan transfüzyonu, organ transplantasyonu ve steril olmayan iğnelerle.
  • Periyodik ateş (intermittant fever)
  • P. vivax, P. ovale ve P. falciparum’da 48
  • P. malariae’de 72 saat
  • İnkübasyon süresi ortalama 10-15 gün
  • Prodromal belirtiler, baş ağrısı, sırt ağrısı, bulantı, kusma
  • Soğuk evrede titreme, 1-2 saat
  • Sıcak evrede 39-40ºC’ye yükselen ateş, 3-4 saat,
  • Şiddetli bir terleme ve ateş düşer,
  • Başlangıçta klinik bulgular hafif, ilk hafta sonunda parazit sayısının giderek artması nedeni ile ataklar ağırlaşır
  • Dalakta yıkım sonucu anemi, splenomegali, lökopeni görülür.
  • Relapslar görülebilir,
  • P. vivax karaciğerparankim hücrelerinde 3-4 yıl canlı kalabilir
  • Prognozu en kötü tip P. falciparum, ölümcül, serebral malaria
  • P. malariae, immün kompleks depolanmasına bağlı membranöz glomerulonefrit ve nefrotik sendrom

Kaynaklar

  1. Özbilgin A. Dünyada ve Türkiye’de Sıtmanın Durumu. Celal Bayar Üniversitesi, Tıp Fakültesi,bParazitoloji Anabilim Dalı, Manisa.
  2. Karaoğlan İ. Sıtma. Gaziantep Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Enfeksiyon Hastalıkları ve Klinik Mikrobiyoloji Anabilim Dalı, Gaziantep.

Malaria (Sıtma) ve Plasmodium türleri
Paylaşın, herkes okusun:

Yazı dolaşımı


Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir